BIOETYKA STUDIA PODYPLOMOWE
BIOETYKA – skrót wiadomości podstawowych
ETYCZNE GRANICE TRANSPLANTACJI
Bibliografia, zob. studia dzienne (teologia)

1a. Określenia bioetyki. Potocznie: „bioetyka” - etyka życia ludzkiego [bios (życie) + ethos (norma - zasada działania, tj. etyka]. Profesjonalnie: (Ślipko, Granice życia, s. 16): Bioetyka stanowi dział etyki szczegółowej, która ma ustalić oceny i normy (reguły) moralne ważne w dziedzinie działań (aktów) ludzkich polegających na ingerencji w granicznych sytuacjach powstawania życia (biogeneza), jego trwania (bioterapia) i śmierci (tanatologia).

1b . Zwł. w obszarze amerykańskim traktuje się ją jako odrębną dyscyplinę naukową (np. Encyklopedia, red. Reich): Bioetyka to systematyczne studium zachowania ludzkiego (nauka opisowa) w dziedzinie nauk dotyczących życia i zdrowia, podejmowane w świetle wartości i źródeł moralnych (charakter normatywny).

2. Pryncypia współczesnej bioetyki:

  • dobro pacjenta (norma nie-szkodzenia i służenia zdrowiu);
  • autonomia lekarska (odpowiedzialność, którą reprezentuje sumienie lekarza),
  • poszanowanie osobowej autonomii pacjenta (informed consent),
  • komponent społeczny (sprawiedli­wość rozdzielcza).

3. Prawdy biblijne potwierdzające wartość życia cielesnego i zdrowia:

  • człowiek jest stworzony na obraz i podobieństwo Boże (Rdz 1);
  • życie jest darem Bożym (tchnienie życia), a więc jest święte (człowiek nie jest panem życia, lecz jego użytkownikiem), nienaruszalne i jawi się jako zadanie dla człowieka;
  • dowartościowanie ciała i życia cielesnego przez fakt Wcielenia (J 1; por. EV 2)
  • ciało jest świątynią Ducha Świętego i członkami Chrystusa (1 Kor 6, 14n)
  • wartość eschatologiczna: życie cielesne jest zasługiwaniem na wieczność ‑ w ciele zmartwychwstałym.

4a. Definicja zdrowia (Światowa Organizacja Zdrowia ‑ WHO): Zdrowie to pełny dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny, a nie tylko sama nieobecność niedyspozycji czy chorób. Działania na płaszczyźnie ochrony zdrowia i życia to profilaktyka (prewencja) i terapia (należą tu: diagnostyka, terapia właściwa i rehabilitacja ). Terapia ma na celu przywrócenie utraconego zdrowia lub zagwarantowanie możliwej do osiągnięcia sprawności fizycznej, psychicznej i społecznej.

4b. Określenie choroby : zaburzenie wzajemnego oddziaływania środowiska zewnętrznego, narządów i tkanek, ograniczające możliwości życiowe organizmu. W przypadku człowieka ma poza charakterem biologicznym także wydźwięk psychiczny (działanie urazowe, lęk przed śmiercią, zagrożenie bezpieczeństwa, nerwice, bunt lub regresję do zachowań dziecięcych) i społeczny (zmiana relacji interpersonalnych, możliwe wyobcowanie z grupy społecznej, budzenie odruchów miłości i chęć niesienia pomocy).

5. Środki zwyczajne – to skuteczne metody leczenia oraz zabiegi (prawdopodobieństwo wyleczenia), które mogą być użyte w danym miejscu i czasie przez większość osób (dostępność) bez powodowania nadmiernych cierpień (uciążliwość). Środki nadzwyczajne cechuje znamię ekskluzywizmu (zbyt drogie), mała szansa wyleczenia, poważne i niekorzystne skutki dla chorego (m.in. uciążliwość, powikłania). KKK wypowiada się na ten temat w kontekście „uporczywej terapii” (nr 2278). Tylko ze środków zwyczajnych pacjent jest moralnie zobowiązany korzystać, a służba zdrowia je stosować.

6. Zasada podwójnego skutku mówi, że: wolno spełnić czynność, z której wynika podwójny skutek: dobry i zły, o ile spełnione są następujące warunki (zob. Ślipko, Zarys etyki ogólnej, 400):

  • sama czynność jest dobra lub obojętna, a przynajmniej nie zakazana w tym celu, aby przeszkodzić spełnieniu złego skutku,
  • skutek dobry nie wynika za pośrednictwem skutku złego, ale równocześnie z nim lub wcześniej od niego,
  • skutek zły, choć przewidywany, nie jest przez sprawcę zamierzony, ale tylko tolerowany (dopuszczony),
  • zachodzi przyczyna odpowiednio ważna, proporcjonalnie wielka w porównaniu ze skutkiem złym

7. Dane nauk szczegółowych dotyczące okresu prenatalnego ‑ podstawowe tezy:

  • embrionowi od poczęcia można przyznać naturę ludzką związaną ze ściśle określoną indywidualnością genetyczną;
  • proces rozwojowy jest procesem ciągłym podziału komórek i nic nie potwierdza zmiany skokowej od nie-człowieka do człowieka (zmiany są ilościowe, nie jakościowe), a sam proces nie kończy się z urodzeniem dziecka;
  • wyposażenie genetyczne pozostaje niezmienne od poczęcia do naturalnej śmierci i jest specyficzne dla gatunku (homo sapiens) pod wzgl. budowy chromosomalnej; autonomia poczętego życia manifestuje się przez autoduplikację i autokontrolę podziału chromosomów i nieprzerwany rozwój organizmu;
  • osiągnięcia embriologii i psychologii prenatalnej przesuwają coraz bliżej poczęcia zorganizowane życie komórkowe, wraz z działającym porządkująco systemem nerwowym i z komunikacją z organizmem matki.

Wyniki nauk szczegółowych są jedynie potwierdzeniem nauki o człowieczeństwie od poczęcia, a nie dowodem (ze względu na granice kompetencji poszczególnych nauk).

8. Przerywanie ciąży (poronienie sztuczne, aborcja – ocena np. Deklaracja o przerywaniu ciąży; KKK 2270-2273, EV 58-62) to bezpośrednie zabójstwo niewinnej istoty ludzkiej. Odróżnić od przyspieszenia porodu, które może mieć miejsce, gdy dziecko jest zdolne do samodzielnego życia. Wczesne oderwanie płodu od matki bez ingerencji osób trzecich prowadzi do poronienia zwanego przypadkowym lub fizjologicznym.

9. Racje (indykacje) przytaczane dla uprawomocnienia przerywania ciąży i odpowiedź na nie:

  • racja medyczne - niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia matki. Lekarz, ani nikt inny nie ma prawa stawiać alternatywy "życie za życie", lecz powinien ratować obydwa. Stanowczo maleje liczba przypadków, w których lekarz staje wobec powyższej alternatywy.
  • racja eugeniczna, genetyczna - tzw. obrona przed urodzeniem dziecka kalekiego. Kto daje prawo do takich działań, skoro życie ludzkie zawsze ma wartość. W przypadku obu ww. racji jest to najwyżej przeciwwskazanie do prokreacji, a nie wskazanie do zabójstwa.
  • racja etyczna - zgwałcenie. Kobieta zgwałcona sama staje się napastnikiem, zabijając niewinne dziecko. Służyć kobiecie pomocą psychologiczną, wesprzeć ją w akceptacji dziecka. Nie obciążać dodatkowo jej sumienia.
  • racja socjalna - ze względu na trudną sytuację materialną lub socjalną kobiety, rodziny. Właściwa jest regulacja poczęć, a nie urodzeń. Dochodzi do absurdu, gdyż zamiast zwalczać przyczyny przerywania ciąży, szuka się wśród nich usprawiedliwienia dla aborcji. Konieczne jest zwalczanie przyczyn trudnej sytuacji, a nie propagowanie aborcji.
  • racja demograficzna - nadmierny przyrost naturalny. Używana, aby wymóc usankcjonowanie aborcji jako metody legalnej regulacji urodzeń.
  • wolnościowa - pragnienie nieskrępowanego korzystania z przyjemności seksualnej bez odpowiedzialności. Negatywne także w motywacji.
  • emancypacyjna - wyraz równouprawnienia kobiet (prawo do samodecydowania). Dążenie kobiet do równouprawnienia jest właściwe, ale w tej sytuacji prawo jest pojmowane fałszywie, bo narusza fundamentalne prawo osoby trzeciej (do życia). Rozwiązaniem akceptowalnym jest rezygnacja z prokreacji.

Sytuacja prawna w Polsce w tym względzie regulowana jest przez Ustawę z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży wraz ze zmianami z 1996 roku. W świetle tych regulacji niekaralne są działania aborcyjne w następujących przypadkach: zagrożenie dla życia lub poważne zagrożenie dla zdrowia matki, śmierć jako skutek działań podjętych dla ratowania życia (zdrowia) matki, negatywny wynik badania prenatalnego, ciąża jako wynik gwałtu. Zmiana ustawy dodała indykację socjalną, choć w ograniczonym zakresie. Decyzją Trybunału Konstytucyjnego z 1997 r. dziecko poczęte posiada podmiotowość prawną, a wg ustawy z 2000 r. o rzeczniku praw dziecka od poczęcia podpada pod pojęcie „dziecko”.

Wg KPK karze ekskomuniki latae sententiae podlegają winni przestępstwa skutecznego przerwania ciąży (kan. 1398): 1) matka, sama stosując odpowiednie środki lub poddając się zabiegom osób trzecich; 2) wszyscy świadomie działający w celu skutecznego usunięcia płodu; 3) wszyscy, którzy swoim postępowaniem (rada, nakaz, przymus itp.) przyczyniają się skutecznie do aborcji.

10. Transplantacje narządów (KKK 2296, 2301; EV 86)

Podstawowe problemy etyczne dotyczą dawcy i biorcy transplantatu, choć istotny jest także wymiar społeczny, np. przeciwdziałanie komercjalizacji (handel) i sprawiedliwy podział dostępnych zasobów. Nikt nie ma obowiązku oddania narządów, ani nikt nie może zgłaszać roszczeń do nich, lecz właściwą formułą jest darowanie. Z pozycji dawcy rozróżnić trzeba: dawców żywych (tylko narządy i tkanki, których oddanie nie zagraża życiu; właściwe oszacowanie ryzyka-korzyści) i zmarłych (pewne stwierdzenie śmierci przed eksplantacją - kryterium śmierci mózgowej; wyrażenie zgody ze strony dawcy lub jego pełnomocnika - różne modele; pietyzm względem zwłok i uszanowanie uczuć osób bliskich zmarłego). Ze strony biorcy: charakter terapeutyczny zabiegu po wyczerpaniu innych alternatyw; akceptowalne ryzyko oraz świadoma zgoda pacjenta (lub pełnomocnika).

11. Eutanazja

Eutanazja właściwa (bezpośrednia) to „czyn lub zaniechanie, które ze swej natury lub w intencji działającego powoduje śmierć w celu uniknięcia wszelkiego cierpienia” (EV 65; por. KKK 2277). Eutanazję należy rozpatrywać w kontekście intencji oraz zastosowanych metod. Dzieli się na: aktywną lub pasywną (bezpośrednią lub pośrednią). Eutanazja stanowi czyn wewnętrznie zły. W przeciwieństwie do eutanazji, zaprzestanie zabiegów medycznych kosztownych, ryzykownych, nadzwyczajnych lub niewspół­miernych do spodziewanych rezultatów może być uprawnione jako odmowa "uporczywej terapii". Nie zamierza się w ten sposób zadawać śmierci; przyjmuje się, że w tym przypadku nie można jej przeszkodzić (KKK 2278).

Copyright 2011 BIOETYKA studia podyplomowe. Powered by Joomla templates. All Rights Reserved.